Ból brzucha po lewej stronie: co może oznaczać i kiedy do lekarza

Ból brzucha po lewej stronie - schemat jelita grubego z zaznaczonym miejscem bólu po lewej stronie

Ból brzucha po lewej stronie często wynika z łagodnych przyczyn: gazów, zaparcia albo zespołu jelita drażliwego (IBS). Może jednak pochodzić także z żołądka, trzustki, śledziony, lewej nerki, a u kobiet z jajnika. Miejsce bólu – pod żebrami, na wysokości pępka albo na dole brzucha – podpowiada, który narząd może być jego źródłem. Nagły, bardzo silny ból, twardy brzuch, gorączka lub krew w stolcu wymagają pilnej pomocy lekarskiej.

Najważniejsze w skrócie

Ból brzucha po lewej stronie najczęściej pochodzi z przewodu pokarmowego: to gazy, zaparcie, zespół jelita drażliwego, a u starszych osób także zapalenie uchyłków jelita grubego. Pod lewymi żebrami źródłem bywa żołądek, trzustka lub śledziona. Na dole brzucha ból może pochodzić z esicy, lewej nerki i moczowodu, a u kobiet również z lewego jajnika. Ból, który mija po oddaniu gazów lub wypróżnieniu, zwykle nie jest groźny. Nagły i silny ból, twardy brzuch, gorączka z dreszczami, krew w stolcu albo omdlenie wymagają pilnej pomocy – tak samo jak ból w górnej części brzucha połączony z uciskiem w klatce piersiowej i dusznością.

Kiedy ból po lewej stronie brzucha wymaga pilnej pomocy?

Ból po lewej stronie brzucha wymaga pilnej pomocy, gdy jest nagły i bardzo silny, narasta zamiast słabnąć albo towarzyszą mu objawy ogólne, takie jak gorączka z dreszczami, wymioty czy omdlenie. Taki zestaw może oznaczać tzw. ostry brzuch, czyli stan, który często wymaga szybkiego leczenia w szpitalu [1]. Po lewej stronie pilnej uwagi wymagają też przyczyny spoza przewodu pokarmowego: serce, aorta i śledziona.

Kiedy dzwonić pod 112 lub 999 albo udać się na SOR?

Zadzwoń pod 112 lub 999 (numer bezpośrednio do dyspozytora medycznego) albo udaj się na SOR, jeśli:

Kilka z tych sytuacji łatwo przeoczyć, bo ich źródło nie leży w jelitach.

Zawał serca może objawiać się bólem w górnej części brzucha zamiast typowego bólu w klatce piersiowej, częściej u kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę [2].

Tętniak aorty brzusznej, czyli poszerzenie głównej tętnicy w brzuchu, dotyczy głównie mężczyzn po 60. roku życia i palaczy. Zwykle nie daje objawów, ale jego pęknięcie może się objawić bólem brzucha lub pleców, osłabieniem i omdleniem [3].

Uszkodzona śledziona może boleć pod lewymi żebrami, a ból bywa odczuwany w lewym barku. Krwawienie ze śledziony czasem ujawnia się dopiero po kilku dniach od urazu [4].

Ból w dole brzucha, zwykle jednostronny, może również sugerować ciążę pozamaciczną [5].

Kiedy umówić wizytę u lekarza?

Zgłoś się do lekarza rodzinnego, jeśli ból po lewej stronie wraca albo towarzyszy mu którykolwiek z tych objawów:

Jakie narządy są po lewej stronie brzucha?

Po lewej stronie brzucha leżą głównie narządy przewodu pokarmowego. Pod żebrami to część żołądka, śledziona, ogon trzustki i zgięcie okrężnicy, niżej pętle jelita cienkiego i okrężnica zstępująca, a na samym dole esica, czyli końcowy odcinek jelita grubego. Z tyłu, przy kręgosłupie, znajdują się lewa nerka i moczowód, a u kobiet w dole brzucha lewy jajnik i jajowód.

Miejsce bólu tylko podpowiada, skąd może on pochodzić, ale tego nie przesądza. Narządy wewnętrzne przekazują ból mało precyzyjnie, dlatego na początku choroby często odczuwa się go w środku brzucha albo jako rozlany. Dokładnie wskazać miejsce bólu można zwykle dopiero wtedy, gdy stan zapalny obejmuje otrzewną, czyli błonę wyścielającą jamę brzuszną [1]. Dlatego obok lokalizacji liczą się też charakter bólu – inaczej przebiega na przykład ból skurczowy brzucha – i objawy, które mu towarzyszą. Narządy po drugiej stronie opisujemy w tekście o bólu brzucha po prawej stronie.

OkolicaNarządyNajczęstsze przyczyny bólu
Pod lewymi żebrami (lewe podżebrze)Żołądek, śledziona, ogon trzustki, zgięcie śledzionowe okrężnicy, górna część lewej nerkiNiestrawność, gazy, zapalenie błony śluzowej żołądka; rzadziej trzustka lub śledziona
Na wysokości pępka i w lewym bokuJelito cienkie, okrężnica zstępująca, lewa nerka i moczowód, aortaGazy, kolka jelitowa, IBS, kamica nerkowa
Na dole po lewej (lewy dół biodrowy)Esica, lewy moczowód, lewy jajnik i jajowód, kanał pachwinowyZaparcie, IBS, zapalenie uchyłków, kamica, przyczyny ginekologiczne, przepuklina

Źródło: Medycyna Praktyczna, Interna Szczeklika, tabela B16.1.3-1 [14].

Mapa narządów lewej strony brzucha: żołądek, śledziona, trzustka, okrężnica, esica, lewa nerka i jajnik ból brzucha po lewej stronie, boli po lewej stronie brzucha, ból brzucha po lewej stronie na dole, ból brzucha po lewej stronie pod żebrami

Ból po lewej stronie pod żebrami – co może oznaczać?

Ból pod lewymi żebrami najczęściej pochodzi z żołądka albo z gazów zalegających w górnej części okrężnicy. Rzadziej jego źródłem są trzustka lub śledziona, a czasem przyczyna leży poza brzuchem: w mięśniach i żebrach, płucach albo sercu. O tym, która przyczyna jest prawdopodobna, decydują objawy towarzyszące.

Żołądek. Ból lub pieczenie w górnej części brzucha, uczucie pełności i rozpierania po jedzeniu oraz odbijanie to typowe objawy niestrawności, zapalenia błony śluzowej żołądka albo choroby wrzodowej [15].

Gazy w okrężnicy. W miejscu, w którym okrężnica zagina się pod lewymi żebrami, mogą gromadzić się gazy. Dają uczucie rozpierania i kłucia, które słabnie po ich oddaniu lub wypróżnieniu.

Trzustka. Ostre zapalenie trzustki objawia się silnym, stałym bólem w górnej części brzucha, który często promieniuje do pleców, a także nudnościami i wymiotami. Najczęstsze przyczyny to kamica żółciowa i alkohol [6]. Taki ból wymaga pilnej pomocy na SOR.

Śledziona. Powiększona śledziona, np. w przebiegu mononukleozy zakaźnej, może dawać uczucie pełności lub tępy ból pod lewymi żebrami [4]. Ból w tym miejscu po urazie zawsze wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Przyczyny spoza brzucha. Ból, który nasila się przy głębokim wdechu lub kaszlu, może pochodzić z opłucnej, czyli błony otaczającej płuca, np. przy zapaleniu płuc [16]. Jeśli towarzyszą mu gorączka, kaszel lub duszność, skonsultuj się z lekarzem jeszcze tego samego dnia. Ból, który daje się wywołać uciskiem żebra albo nasila przy skręcaniu tułowia, częściej dotyczy mięśni, żeber lub nerwów międzyżebrowych.

Co boli po lewej stronie na wysokości pępka?

Ból po lewej stronie na wysokości pępka najczęściej pochodzi z jelit: z gazów, kolki jelitowej albo zespołu jelita drażliwego. Na tej wysokości, bliżej pleców, leży też lewa nerka z moczowodem, więc podobny ból może dawać kamica nerkowa. Rzadką, ale groźną przyczyną bólu w okolicy pępka jest tętniak aorty brzusznej [14].

Jelita. Ból jelitowy jest zwykle rozlany, przychodzi falami i często łączy się z wzdęciami, burczeniem w brzuchu, biegunką albo zaparciem. Taki przebieg ma kolka jelitowa u dorosłych, czyli napadowy ból wywołany skurczem mięśni jelit. Jeśli podobne napady wracają od miesięcy i wiążą się z wypróżnieniem, ich przyczyną bywa zespół jelita drażliwego.

Lewa nerka i moczowód. Kamień w lewym moczowodzie wywołuje bardzo silny, falowy ból, który zaczyna się w boku i przesuwa w dół brzucha. Więcej o tym w części o przyczynach ze strony układu moczowego.

Aorta. Tętniak aorty brzusznej często nie daje objawów. Czasem wyczuwa się go jako pulsujący guz w okolicy pępka. Nagły, rozdzierający ból brzucha lub pleców u osoby z tętniakiem albo w starszym wieku to wskazanie do wezwania pomocy pod 112 lub 999.

Przepuklina. Uwypuklenie w okolicy pępka, które pojawia się przy kaszlu lub wysiłku i znika w pozycji leżącej, może być przepukliną. Bolesna, twarda przepuklina, której nie da się wsunąć z powrotem, wymaga pilnej pomocy.

Ból zapalenia wyrostka robaczkowego też często zaczyna się wokół pępka, ale po kilku godzinach przesuwa się w prawy dół brzucha. Ból, który przez cały czas pozostaje po lewej stronie, rzadko ma taką przyczynę.

Ból brzucha po lewej stronie na dole – najczęstsze przyczyny

Ból po lewej stronie na dole brzucha najczęściej pochodzi z jelita grubego: z zaparcia, gazów, zespołu jelita drażliwego, a zwłaszcza u starszych osób także z zapalenia uchyłków. W tej samej okolicy biegnie lewy moczowód, dlatego ból może dawać też kamica nerkowa. U kobiet źródłem bólu bywa lewy jajnik, a u mężczyzn przepuklina pachwinowa.

Czy jelito grube boli po lewej stronie?

Tak. Po lewej stronie na dole brzucha leży esica, czyli ostatni odcinek jelita grubego przed odbytnicą. To częste źródło bólu w tej okolicy.

Zaparcie i gazy. Zalegający stolec i gazy rozciągają ścianę jelita i dają tępy lub kłujący ból, który zwykle słabnie po wypróżnieniu albo oddaniu gazów. Towarzyszy im uczucie pełności i niepełnego wypróżnienia.

Zespół jelita drażliwego. Ból w IBS może pojawiać się w różnych częściach brzucha, często w jego dolnej części. Charakterystyczne jest to, że wiąże się z wypróżnieniem i zmianą rytmu lub wyglądu stolca, a nawraca od miesięcy [7].

Zapalenie uchyłków jelita grubego. Uchyłki to niewielkie uwypuklenia ściany jelita. W Europie i Ameryce Północnej występują najczęściej właśnie w esicy, czyli po lewej stronie [8]. Gdy ulegną zapaleniu, pojawia się stały ból w lewym dole brzucha, który utrzymuje się od kilku godzin do kilku dni, często z gorączką i zmianą rytmu wypróżnień. Takie objawy wymagają konsultacji lekarskiej tego samego dnia.

Nieswoiste zapalenia jelit. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego często obejmuje końcowy odcinek jelita, dlatego ból bywa odczuwany po lewej stronie [17]. Towarzyszy mu biegunka z krwią lub śluzem i parcie na stolec. To objawy, z którymi trzeba iść do lekarza.

Przyczyny ze strony układu moczowego

Kamica nerkowa daje bardzo silny, falowy ból. Zaczyna się w boku lub w okolicy lędźwiowej i przesuwa się w dół brzucha, do pachwiny, w miarę jak kamień przemieszcza się w moczowodzie. Typowe są też niepokój i trudność ze znalezieniem wygodnej pozycji, nudności oraz częste parcie na mocz [18]. Więcej o objawach i postępowaniu przeczytasz w tekście o kolce nerkowej.

Ból w boku z gorączką, dreszczami i pieczeniem przy oddawaniu moczu może oznaczać odmiedniczkowe zapalenie nerek. Wymaga ono szybkiej konsultacji lekarskiej i zwykle leczenia antybiotykiem.

Ból po lewej stronie na dole u kobiet

U kobiet ból w lewym dole brzucha może pochodzić z lewego jajnika i jajowodu [14]:

Skurczowy ból w dole brzucha związany z miesiączką to najczęściej bolesne miesiączkowanie. Nowy, nasilający się lub jednostronny ból w dole brzucha wymaga konsultacji ginekologicznej, a przy możliwej ciąży – pilnej pomocy.

Lekki ból po lewej stronie na dole u mężczyzn

U mężczyzn lekki ból po lewej stronie na dole brzucha najczęściej ma związek z jelitem grubym, tak samo jak u kobiet. Są jednak przyczyny charakterystyczne dla mężczyzn [19]:

Ból jądra, zwłaszcza nagły i silny, wymaga pilnej pomocy, bo może oznaczać skręt jądra.

Ból w lewym boku – brzuch, nerka czy kręgosłup?

Ból w lewym boku, czyli z boku tułowia między żebrami a biodrem, może pochodzić z jelita grubego, lewej nerki albo z kręgosłupa i mięśni. Ból nerkowy jest zwykle odczuwany głębiej, z tyłu, w okolicy lędźwiowej. Ból z mięśni i kręgosłupa zmienia się przy ruchu, schylaniu i zmianie pozycji.

Na pochodzenie bólu wskazują objawy towarzyszące:

Kłujący, tępy czy skurczowy – co mówi charakter bólu?

Charakter bólu podpowiada, skąd ból może pochodzić, choć sam nie wystarcza do rozpoznania. Ból skurczowy, który narasta i słabnie falami, zwykle pochodzi z narządów o ścianach z mięśni gładkich: jelit, dróg moczowych lub macicy. Ból stały i narastający częściej oznacza stan zapalny. Ból, który zmienia się przy ruchu, wdechu albo ucisku konkretnego miejsca, często ma źródło w ścianie brzucha, żebrach lub opłucnej.

Charakter bóluMożliwe źródła po lewej stronieKiedy pilnie do lekarza
Kłujący, krótki, zmieniający miejsceGazy, zaparcie, napięcie mięśni; przy głębokim wdechu – opłucna lub przeponaGdy towarzyszą mu duszność, gorączka lub kaszel
Tępy, rozpierający, z uczuciem pełnościŻołądek po jedzeniu, zaparcie, powiększona śledziona, torbiel jajnikaGdy narasta, nie mija albo pojawia się po urazie
PiekącyŻołądek (zapalenie błony śluzowej, choroba wrzodowa); w pasie skóry – półpasiecPrzy wymiotach krwią lub czarnym stolcu – natychmiast
Skurczowy, falowy (narasta i słabnie)Kolka jelitowa, zespół jelita drażliwego, kamica nerkowa, bolesne miesiączkowanieGdy jest bardzo silny, z gorączką, wymiotami lub zatrzymaniem gazów
Stały i narastający, nasilający się przy ruchu i kaszluZapalenie uchyłków, zapalenie trzustki, zapalenie otrzewnejTego samego dnia; przy twardym brzuchu i silnym bólu – SOR
Pulsujący, z wyczuwalnym tętnieniem przy pępkuTętniak aorty brzusznej (rzadko)Nagły, rozdzierający ból brzucha lub pleców – 112 lub 999

Źródło: The Royal Children’s Hospital Melbourne, Clinical Practice Guidelines: Abdominal pain [20].

Ból, który nasila się przy kaszlu, napinaniu brzucha lub wdechu

Ból, który nasila się, gdy napinasz mięśnie brzucha, często pochodzi ze ściany brzucha, a nie z narządów w jego wnętrzu. Lekarz może to sprawdzić prostym badaniem, tzw. objawem Carnetta. Uciska bolesne miejsce i prosi, żeby unieść głowę i barki z pozycji leżącej. Jeśli przy napiętych mięśniach ból się nasila lub nie zmienia, jego źródłem jest najpewniej ściana brzucha, np. nerw uciśnięty między mięśniami. Jeśli słabnie, przyczyna leży raczej głębiej [11]. Bólu ściany brzucha nie należy jednak oceniać samodzielnie – ostateczną ocenę zostaw lekarzowi.

Jak lekarz szuka przyczyny bólu po lewej stronie brzucha?

Lekarz zaczyna od wywiadu i badania brzucha, a na tej podstawie decyduje, czy potrzebne są dalsze badania. Zapyta, gdzie i od kiedy boli, jaki to ból, co go nasila lub łagodzi, a także o wypróżnienia, oddawanie moczu, gorączkę i – u kobiet – o miesiączkę i możliwą ciążę.

Przy łagodnym bólu, który wiąże się z gazami lub zaparciem, często wystarczy obserwacja. Gdy obraz nie jest jednoznaczny, lekarz zwykle zleca badania podstawowe [1]:

Gdy ból jest nawracający i związany z wypróżnieniami, lekarz może skierować do gastroenterologa.

Jak złagodzić ból brzucha z lewej strony?

Łagodny ból po lewej stronie, który wiąże się z gazami, zaparciem lub zespołem jelita drażliwego, zwykle można złagodzić domowymi sposobami. Pomagają ruch, ciepło i zmiany w diecie, a przy bólu o charakterze skurczowym także leki rozkurczowe. Domowe sposoby są właściwe tylko wtedy, gdy nie ma objawów alarmowych.

Uważaj z lekami przeciwbólowymi. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy, mogą nasilać dolegliwości i zwiększać ryzyko owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego, dlatego przy bólu w górnej części brzucha nie sięgaj po nie bez porady lekarza lub farmaceuty. Kwasu acetylosalicylowego stosowanego w małych dawkach w profilaktyce sercowo-naczyniowej nie należy jednak odstawiać samodzielnie. Jeśli lek złagodził ból, ale masz objawy alarmowe, nie odkładaj wizyty u lekarza.

Lek rozkurczowy przy bólu skurczowym

Przy bólu o charakterze skurczowym – falowym, narastającym i słabnącym – stosuje się leki rozkurczowe. Zmniejszają one napięcie mięśni gładkich, a przez to ból wynikający ze skurczu.

Scopolan® (butylobromek hioscyny) jest wskazany w dolegliwościach bólowych w stanach skurczowych przewodu pokarmowego (np. skurcze żołądka, kolka jelitowa, zespół jelita drażliwego), dróg żółciowych (np. kolka żółciowa) i układu moczowo-płciowego (np. kolka nerkowa, bolesne miesiączkowanie) [12]. Lek stosuje się doraźnie, zgodnie z ulotką.

Lek nie jest przeznaczony do samodzielnego leczenia każdego bólu brzucha. Kiedy ból brzucha pojawił się nagle i nie jest znana jego przyczyna, a jednocześnie występują gorączka, nudności, wymioty, zmiany rytmu wypróżnień (np. biegunka), ból podczas dotykania brzucha, zmniejszenie ciśnienia krwi, omdlenia lub obecność krwi w kale, nie należy przyjmować leku bez porady lekarza. W celu zbadania przyczyny dolegliwości lekarz zaleci odpowiednie badania diagnostyczne [12]. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 3 dni lub nasilają się mimo stosowania leku, przerwij jego przyjmowanie i skonsultuj się z lekarzem. Butylobromek hioscyny jest przeciwwskazany u pacjentów, u których występuje m.in. jaskra z wąskim kątem przesączania lub rozrost gruczołu krokowego. Ostrożności wymaga stosowanie leku m.in. u osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, chorobą niedokrwienną serca i u osób w podeszłym wieku, dlatego przed użyciem przeczytaj ulotkę [12].

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Pytania i odpowiedzi

Czy ból po lewej stronie brzucha po jedzeniu jest groźny?

Zwykle nie. Po posiłku jelito grube przyspiesza pracę, co u osób z zespołem jelita drażliwego lub skłonnością do gazów może wywołać skurczowy ból po lewej stronie i parcie na stolec. Ból mija zwykle po wypróżnieniu. Pilnej oceny wymaga silny, stały ból w górnej części brzucha po obfitym, tłustym posiłku lub alkoholu, zwłaszcza z wymiotami i promieniowaniem do pleców.

Dlaczego ból po lewej stronie brzucha budzi w nocy?

Ból, który regularnie budzi ze snu, wymaga konsultacji lekarskiej. Dolegliwości czynnościowe, takie jak zespół jelita drażliwego, rzadko wybudzają w nocy. Nocny ból w górnej części brzucha, który słabnie po jedzeniu, może wskazywać na chorobę wrzodową. Ból w dole brzucha lub biegunka w nocy to objawy, przy których lekarz zwykle zleca dalsze badania.

Czy ból po lewej stronie brzucha może być od stresu?

Tak, stres może nasilać ból brzucha, szczególnie u osób z zespołem jelita drażliwego. Jelita i mózg stale wymieniają sygnały przez tzw. oś jelito-mózg, dlatego napięcie emocjonalne może zwiększać wrażliwość jelit na gazy i skurcze [7]. Stres można uznać za przyczynę bólu dopiero wtedy, gdy lekarz wykluczy inne choroby, a objawy nie mają cech alarmowych.

Czy ból po lewej stronie może oznaczać raka jelita grubego?

Sam ból po lewej stronie rzadko jest objawem raka jelita grubego. Niepokój powinny budzić objawy towarzyszące: krew w stolcu, niezamierzone chudnięcie, niedokrwistość, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień, zwłaszcza po 50. roku życia. Bezpłatną kolonoskopię przesiewową bez skierowania mogą wykonać w programie NFZ osoby w wieku 50-65 lat, a przy raku jelita grubego u bliskiego krewnego także w wieku 40-49 lat, jeśli w ostatnich 10 latach nie miały kolonoskopii [13].

Do jakiego lekarza z bólem po lewej stronie brzucha?

Z nawracającym, łagodnym bólem najlepiej zacząć od lekarza rodzinnego. Zbada brzuch, zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje do gastroenterologa, urologa lub chirurga. Z bólem w dole brzucha związanym z cyklem miesiączkowym lub nieprawidłową wydzieliną możesz pójść bezpośrednio do ginekologa, bez skierowania. Nagły, silny ból lub objawy alarmowe to wskazanie do SOR lub numeru 112 albo 999.

Bibliografia

  1. Kopitnik NL, Kashyap S, Dominique E. Acute Abdomen. StatPearls [Internet]. Aktualizacja: 15.02.2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459328/
  2. Byrne RA i wsp. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023;44(38):3720-3826. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad191
  3. Shaw PM, Loree J, Oropallo A. Abdominal Aortic Aneurysm. StatPearls [Internet]. Aktualizacja: 19.01.2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470237/
  4. Wang CF, Launico MV. Splenic Rupture. StatPearls [Internet]. Aktualizacja: 09.08.2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK525951/
  5. NHS. Ectopic pregnancy – Symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/ectopic-pregnancy/symptoms/ [dostęp: 18.10.2026]
  6. Tenner S, Vege SS, Sheth SG i wsp. American College of Gastroenterology Guidelines: Management of Acute Pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2024;119(3):419-437. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000002645
  7. Vasant DH i wsp. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome. Gut. 2021;70(7):1214-1240. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2021-324598
  8. Peery AF, Shaukat A, Strate LL. AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis: Expert Review. Gastroenterology. 2021;160(3):906-911.e1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33279517/
  9. European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Varicocele. https://uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
  10. NHS. Shingles. https://www.nhs.uk/conditions/shingles/ [dostęp: 18.10.2026]
  11. Shian B, Larson ST. Abdominal Wall Pain: Clinical Evaluation, Differential Diagnosis, and Treatment. Am Fam Physician. 2018;98(7):429-436. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2018/1001/p429.html
  12. Charakterystyka Produktu Leczniczego: Scopolan, 10 mg, tabletki drażowane. Wrocławskie Zakłady Zielarskie „Herbapol” S.A. Data ostatniej aktualizacji: 21.04.2023.
  13. Narodowy Fundusz Zdrowia. Program badań przesiewowych raka jelita grubego. https://nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/program-badan-przesiewowych-raka-jelita-grubego/ [dostęp: 18.10.2026]
  14. Medycyna Praktyczna. Interna Szczeklika. https://www.mp.pl/interna/table/B16.1.3-1 [dostęp: 12.11.2026]
  15. Medycyna Praktyczna – dla pacjentów. Ból żołądka – przyczyny, jak i gdzie boli żołądek? https://www.mp.pl/pacjent/objawy/380518,bol-zoladka-przyczyny-jak-i-gdzie-boli-zoladek [dostęp: 12.11.2026]
  16. Medycyna Praktyczna – Medycyna Rodzinna. Ból w klatce piersiowej – stany zagrożenia życia. https://www.mp.pl/medycynarodzinna/diagnostyka-kliniczna/objawy-kliniczne/119846,bol-w-klatce-piersiowej-stany-zagrozenia-zycia [dostęp: 12.11.2026]
  17. Coates MD, Lahoti M, Binion DG, Szigethy EM, Regueiro MD, Bielefeldt K. Abdominal pain in ulcerative colitis. Inflamm Bowel Dis. 2013;19(10):2207-2214. https://doi.org/10.1097/MIB.0b013e31829614c6
  18. Mayo Clinic. Kidney stones – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-stones/symptoms-causes/syc-20355755 [dostęp: 12.11.2026]
  19. Medycyna Praktyczna – dla pacjentów. Ból w pachwinie – co oznacza ból po prawej, lewej lub z obu stron? https://www.mp.pl/pacjent/objawy/386325,bol-w-pachwinie-co-oznacza-bol-po-prawej-lewej-lub-z-obu-stron [dostęp: 12.11.2026]
  20. The Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Abdominal pain. https://www.rch.org.au/clinicalguide/guideline_index/Abdominal_pain/ [dostęp: 12.11.2026]